Learningreflection_01-02

Learning reflection as an assessment

Print Friendly

Learningreflection km-01

Learning reflection: การสะท้อนการเรียนรู้ คือ กระบวนการที่ให้ผู้เรียนได้ทบทวนไตร่ตรอง ความคิด ความเชื่อ ทัศนคติ และการกระทำของตนเองจากสถานการณ์ที่ได้เข้าไปมีส่วนร่วมหรือจากประสบการณ์ที่ได้รับ  การหาเหตุผลมาสนับสนุน ทำให้เกิดความเข้าใจในสถานการณ์หรือเหตุการณ์นั้น นำไปสู่การตระหนักและให้ความหมายการกระทำของตนเองและให้คุณค่าต่อประสบการณ์ที่ก่อให้เกิดการเรียนรู้มากขึ้น

ในกระบวนการสะท้อนการเรียนรู้ ตามแนวคิดของ Gibbs มีกระบวนการสะท้อนการเรียนรู้ที่เป็นระบบและมีขั้นตอนที่ชัดเจน ช่วยให้ผู้เรียนสามารถค้นหาความหมายของพฤติกรรม ทัศนคติของตนเอง นำไปสู่การเปลี่ยนแปลงและสามารถประยุกต์สิ่งที่ได้เรียนรู้ไปสู่การลงมือทำได้ ผู้สอนสามารถประยุกต์ใช้กระบวนการ Reflective Cycle เพื่อประเมินผลการจัดการเรียนรู้ได้ทั้งในการประเมินเพื่อพัฒนา (Formative assessment) และการประเมินวัดผลการเรียนรู้ (Summative assessment)

Ref: รัตติกร เหมือนนาดอน และคณะ (2562, พษภาคม-สิงหาคม). การพัฒนาการเรียนรู้ผ่านการสะท้อนคิด.  วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล.  35 (2): 13-25.

ในกระบวนการสะท้อนคิดตามแนวคิดของ Gibbs ประกอบด้วย

1. ขั้นบรรยาย (Description) – เป็นขั้นแรกของการเริ่มต้นกระบวนการสะท้อนคิด คือการเริ่มด้วยการบรรยายเหตุการณ์ กิจกรรม หรือประสบการณ์ อาจารย์สามารถใช้คำถามต่อไปนี้ เพื่อเป็นการตรวจสอบว่าผู้เรียนได้เรียนรู้หรือได้รับประสบการณ์ตามที่อาจารย์คาดหวังหรือไม่

  • เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นได้อย่างไร
  • เกิดอะไรขึ้นบ้าง
  • เหตุการณ์นั้นเกิดขึ้นที่ไหน
  • มีใครทำอะไรบ้าง
  • แล้วผู้เรียนทำอะไร

2. ขั้นความรู้สึก (Feelings)คือการเล่าความรู้สึกที่เกิดขึ้น ณ ขณะนั้น โดยควรเป็นความรู้สึกนึกคิดหรืออารมณ์ที่เกิดขึ้นโดยปราศจากการตัดสิน ตีความถูกผิด เป็นขั้นของการตระหนักถึงเหตุการณ์เท่านั้น มีตัวอย่างคำถาม ดังนี้

  • คุณสังเกตเห็นอะไรบ้าง
  • ประสบการณ์ที่ได้รับระหว่างเหตุการณ์
  • ประสบการณ์ที่ได้รับหลังจากจบเหตุการณ์
  • ความรู้สึกนึกคิด ณ ขณะที่เกิดเหตุการณ์นั้น

3. ขั้นประเมินผล (Evaluation) – ขั้นที่ 3 นี้ ผู้เรียนต้องเริ่มประเมินวิธีการที่ได้ผลและไม่ได้ผล คือต้องเริ่มมีการจิตนาการถึงผลลัพธ์ของเหตุการณ์หรือสถานการณ์ใดสถานการณ์หนึ่ง ผู้คนที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์หรือสถานการณ์นั้น ๆ จะมีปฏิกิริยาอย่างไร

  • ระบุแง่บวกของเหตุการณ์
  • วิเคราะห์แง่บวกแง่ลบของเหตุการณ์
  • ปฏิกิริยาทั้งด้านบวกและด้านลบของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับเหตุการณ์

 4. ขั้นวิเคราะห์ (Analysis) – ขั้นนี้คือการระบุสิ่งที่ได้เรียนรู้จากสถานการณ์หรือกิจกรรมที่เพิ่งผ่านไปจากประสบการณ์ตรง โดยการเน้นใช้คำถาม เช่น

  • มีอะไรที่ฉันทำได้ดีแล้ว
  • มีอะไรที่ฉันทำผิดพลาดหรือไม่เป็นไปตามที่คาดการณ์
  • หาหลักการหรือแนวคิดมาอธิบายสิ่งที่เกิดขึ้น
  • เปรียบเทียบประสบการณ์ของตนเองในขั้นนี้

5. ขั้นสรุป (Conclusion) คือการสรุปสิ่งสำคัญที่ได้เรียนรู้ และการคิดทางเลือกอื่น ๆ ที่สามารถเลือกมาใช้ในสถานการณ์เดียวกันได้ โดยมีคำถามสำหรับขั้นนี้คือ

  • สิ่งที่ฉันได้เรียนรู้จากสถานการณ์นี้คืออะไร
  • มีทางเลือก/วิธีการอื่นที่แตกต่างจากนี้หรือไม่
  • ควรมีวิธีการปรับอะไรเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีขึ้น

6. ขั้นวางแผนปฏิบัติ (Action Plan)เป็นการวางแผนในอนาคตเกี่ยวกับสถานการณ์ในอนาคต หลังจากได้ทำการสะท้อนการเรียนรู้จากสถานการณ์ กิจกรรมที่ผ่านมา โดยการวางแผนการปฏิบัติการในอนาคตนี้นั้นเน้นการใช้คำถาม

  • อะไรที่ฉันต้องเตรียมตัวหากเจอสถานการณ์แบบนี้อีกครั้ง
  • มีอะไรที่ฉันต้องพัฒนาเพิ่มเติมเพื่อให้ได้ผลลัพธ์ที่ดีขึ้น
  • อะไรที่ต้องพัฒนาเป็นอันดับแรก
  • ขั้นตอนกระบวนการที่จำเป็นเพื่อให้บรรลุเป้าหมายที่กำหนด

จากขั้นตอนกระบวนการสะท้อนคิดนี้ ผู้สอนอาจเลือกใช้ขั้นตอนใดขั้นตอนหนึ่ง หรือแนวคำถามข้างต้นเพื่อทำการประเมินเพื่อพัฒนา (Formative assessment) ในรายวิชาที่ต้องมีการลงมือปฏิบัติ เช่น การทำแล็บ การทำช็อป

นอกจากจะทำให้ผู้สอนทราบความรู้ความเข้าใจของผู้เรียนระหว่างทางได้แล้ว ยังทำให้ผู้เรียนได้ฝึกคิดวิเคราะห์ คิดสังเคราะห์ผ่านกิจกรรมต่างๆด้วย


บทความโดย น.ส. พชรพร เจริญวินัย นักพัฒนาการศึกษา สถาบันการเรียนรู้ มจธ.