Screen Shot 2020-09-15 at 4.43.34 PM

ทำความรู้จักกับ ทักษะการคิดเชิงบริหาร (Executive Function; EF)

Print Friendly

PDF download >Executive FunctionEF

ทำความรู้จักกับ ทักษะการคิดเชิงบริหาร (Executive Function; EF)

ทักษะการคิดเชิงบริหาร คือ ทักษะทางการรู้คิดขั้นสูง ที่ช่วยให้เรากำกับตนเองเพื่อมุ่งสู่เป้าหมายได้ โดยสมองส่วนหน้าสุด (Prefrontal Cortex; PFC) มีบทบาทสำคัญ เปรียบเสมือนเป็น CEO ทำงานร่วมกันกับสมองอีกหลายส่วน ช่วยให้เราควบคุมและจัดการพฤติกรรม อารมณ์ และความคิด เพื่อทำงานหรือทำสิ่งต่าง ๆ ได้สำเร็จตามเป้าหมาย

ทักษะการคิดเชิงบริหารประกอบด้วยทักษะพื้นฐาน 3 ทักษะย่อยด้วยกัน ทักษะแรก คือ ความจำขณะทำงาน (Working memory) เป็นทักษะความจำที่เก็บข้อมูลที่ได้รับเข้ามาในระยะเวลาสั้น ๆ เพื่อนำมาแปลผลและปฏิบัติการต่อ ตัวอย่างของการใช้ความจำขณะทำงานที่เห็นได้ชัดเจน คือ การคิดคำนวณ ที่ต้องจำชุดข้อมูลตัวเลขเอาไว้ และนำมาตัวเลขเหล่านั้นมาคิดคำนวณต่อ ทักษะที่สอง คือ การยับยั้ง/การหยุด (Inhibition) เป็นทักษะที่ช่วยให้เราไม่หุนหันพลันแล่น หรือตอบสนองต่อสิ่งเร้าทั้งภายในหรือภายนอกโดยปราศจากการยั้งคิดไตร่ตรอง แต่จะช่วยให้มีความยับยั้งชั่งใจ รอคอยเป็น มีสมาธิ ตั้งใจจดจ่อ คิดและแสดงออกได้อย่างเหมาะสม และทักษะที่สาม คือ การคิดยืดหยุ่น (Cognitive flexibility) เป็นความสามารถในการปรับเปลี่ยนความคิด หรือมุมมองเมื่อสถานการณ์ต่าง ๆ เปลี่ยนแปลงไป ทำให้เกิดความยืดหยุ่นในการทำงาน การตอบสนองทางอารมณ์และพฤติกรรม ยกตัวอย่างเช่น การคิดหาวิธีแก้ไขปัญหาแบบใหม่ เมื่อวิธีการแบบเก่าไม่ได้ผล เป็นต้น ทักษะพื้นฐานทั้ง 3 ทักษะที่กล่าวมานี้ จะพัฒนาต่อยอดไปเป็นทักษะที่สูงขึ้น ได้แก่ การให้เหตุผล (Reasoning) การแก้ปัญหา (Problem solving) และการวางแผน (Planning)

นักวิจัยทางด้านจิตวิทยาการรู้คิดกล่าวว่า ทักษะการคิดเชิงบริหารนั้น สามารถทำนายความสำเร็จในชีวิต สุขภาพ และคุณภาพชีวิตของบุคคลหนึ่ง ๆ ได้ เด็กที่มีทักษะการคิดเชิงบริหารที่ดีนั้นจะมีความพร้อมในการเรียน และมีแนวโน้มที่จะมีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนที่ดี หรือในผู้ใหญ่เองนั้น ผู้ที่มีทักษะการคิดเชิงบริหารที่ดี มีแนวโน้มที่จะประสบความสำเร็จในการทำงาน มีคุณภาพชีวิตที่ดี รวมไปถึงการมีความสัมพันธ์ที่ดีกับผู้อื่น ในทางตรงกันข้าม ผู้ที่มีความบกพร่องของทักษะการคิดเชิงบริหารนั้น มีแนวโน้มที่จะมีปัญหาพฤติกรรม และก่อให้เกิดปัญหาสังคมตามมา

อย่างไรก็ตาม ทักษะการคิดเชิงบริหารนั้นไม่ใช่พรสวรรค์ที่ติดตัวมาตั้งแต่เกิด แต่เป็นทักษะที่สามารถฝึกฝนให้ดีขึ้นได้ และพัฒนาได้ตลอดช่วงชีวิต แต่ช่วงเวลาสำคัญในการพัฒนาทักษะดังกล่าว คือ ช่วงปฐมวัย อายุ 4-6 ปี เนื่องจากวัยดังกล่าวเป็นช่วงเวลาที่สมองส่วนหน้าสุดกำลังพัฒนาอย่างรวดเร็ว และทักษะนี้จะพัฒนาอย่างก้าวกระโดดอีกครั้งในช่วงวัยรุ่น ซึ่งเป็นช่วงที่โครงข่ายสมองจะถูกพัฒนาอย่างสมบูรณ์

ทั้งนี้ มีกิจกรรมหลายอย่างที่สามารถช่วยส่งเสริมทักษะการคิดเชิงบริหารได้ เช่น การฝึกโดยตรงจากโปรแกรมคอมพิวเตอร์ การเล่นเกมกระดาน การเล่นโยคะ การเล่นเทควันโด การฝึกสติ การเล่นดนตรี การฝึกภาษา หลักสูตรการเรียนการสอนแบบพิเศษ เป็นต้น เนื่องจากกิจกรรมแต่ละประเภทจะส่งเสริมทักษะย่อยของการคิดเชิงบริหารได้แตกต่างกัน ในการฝึกฝนจึงควรเลือกกิจกรรมให้เหมาะสม ไม่ง่ายหรือยากจนเกินไป และต้องสามารถท้าทายความสามารถของผู้ถูกฝึก นอกจากนี้ ในการฝึกฝนนั้นควรมีความต่อเนื่อง และสม่ำเสมอ จึงจะเห็นผลของการพัฒนาได้อย่างชัดเจน กิจกรรมเหล่านี้ไม่เพียงแต่ช่วยส่งเสริมทักษะการคิดเชิงบริหารในคนปกติเท่านั้น แต่ยังมีประโยชน์อย่างยิ่งต่อผู้ที่บกพร่องในทักษะดังกล่าว เช่น เด็กที่เป็นโรคซน สมาธิสั้น (ADHD)  กลุ่มคนที่มีสถานะทางเศรษฐกิจสังคมที่ไม่ดี หรือผู้สูงวัยที่เริ่มมีภาวะสมองเสื่อม เป็นต้น เพื่อช่วยให้พวกเขาเหล่านั้น สามารถดำเนินชีวิตได้ดี และมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น


บทความโดย นางสาวกานดา เลิศลดาลักษณ์ นักวิจัย สำนักงานการศึกษาสำหรับผู้มีความสามารถพิเศษ (GEO)

อ้างอิง

Diamond, A. (2013). Executive Functions. Annual Review of Psychology, 64(1), 135-168.

Diamond, A. & Ling, D. S. Conclusions about interventions, programs, and approaches for improving executive functions that appear justified and those that, despite much hype, do not. Developmental Cognitive Neuroscience, 18, 34-48.