Page1

E-Portfolios as teaching, learning, and assessment tools

Print Friendly

Page1

Page2

e-Portfolios หรือแฟ้มสะสมผลงานออนไลน์ ไม่ได้เป็นแหล่งรวบรวมผลงานในรูปแบบดิจิตอล…เพียงเท่านั้น แต่เป็นทั้งวิธีการ (method) และเครื่องมือ (tool) ในกิจกรรมการเรียนรู้และการประเมินหลักฐานการเรียนรู้ที่ผู้เรียนรวบรวมไว้ตลอดเส้นทางของประสบการณ์การเรียนรู้ ใช้ได้ทั้งในระดับรายวิชาและระดับหลักสูตร

Page3

จากผลการวิจัยที่ยืนยันถึงประสิทธิภาพของการใช้ e-Portfolios ในการเรียนการสอน ในปี 2016 Association of American Colleges and Universities (AAC&U) จึงได้ระบุให้ e-Portfolios เป็นหนึ่งในเทคนิคการสอนที่ส่งผลต่อการเรียนรู้อย่างสูง (High Impact Practice)

Page4

e-Portfolios ที่ดีจะเป็นทั้งผลงาน (product) และกระบวนการ (process) ของการเรียนรู้

พอร์ตโฟลิโอที่ดีควรนำเสนอเนื้อหาที่มีความสอดคล้องกัน (align) ระหว่างหลักฐานการเรียนรู้ (evidence of learning) เช่น ชิ้นงาน การนำเสนอ ที่แสดงถึงสมรรถนะดังที่ระบุในผลการเรียนรู้ (learning outcome) และ การเล่าเรื่องเพื่อสะท้อนความคิด (reflective narrative) ที่แสดงถึงกระบวนการเรียนรู้ และพัฒนาการที่เกิดขึ้นตลอดเส้นทางของการเรียนรู้ (learning journey) (Yancey, 2009) หลายคนอาจเข้าใจว่าการสะท้อนความคิดเป็นเพียงส่วนประกอบ หรือใช้เป็นบริบทสำหรับการพิจารณาหลักฐานการเรียนรู้อื่น แต่แท้จริงแล้วสิ่งที่ผู้เรียนสะท้อนออกมานั้น นับเป็นหลักฐานการเรียนรู้ประเภทหนึ่งเช่นกัน

Page5

แม้จะเป็นเครื่องมือที่ใช้ในการเรียนรู้ และรวบรวมผลงานของผู้เรียนได้ในแบบที่ Learning Management System (LMS) โดยทั่วไปสามารถทำได้เช่นกัน แต่ในกระบวนการเรียนรู้ผ่าน e-Portfolios ผู้เรียนจะมีบทบาทในการพัฒนา บันทึก แลกเปลี่ยน และสะท้อนคิด จึงทำให้ผู้เรียนรู้สึกถึงความเป็นเจ้าของ (ownership) พอร์ตโฟลิโอมากกว่าการเป็นผู้ใช้ (user) LMS ซึ่งผู้สอนควบคุมและตัดสินใจการใช้เครื่องมือดังกล่าวเพื่อให้ผู้เรียนแสดงหลักฐานการเรียนรู้ตามที่กำหนด

Page6

ใช้ e-Portfolios อย่างไรให้ส่งเสริมการเรียนรู้

Page7

  • Authentic task ใช้พอร์ตโฟลิโอเป็นเครื่องมือร่วมกับการทำโปรเจ็คหรือการแก้ปัญหาที่เกี่ยวข้องกับสถานการณ์จริง และเป็นโจทย์แบบปลายเปิด (open-ended) ที่ให้ผู้เรียนมีประสบการณ์จากการปฏิบัติจริง ไม่จำกัดที่การเรียนรู้ในห้องเรียน ได้สร้างสรรค์วิธีการทำงานเพื่อแก้ปัญหา และรวบรวมออกมาเป็นพอร์ตโฟลิโอที่จะแสดงความสามารถของผู้เรียน โดยใช้เทคโนโลยีและมัลติมีเดียเพื่อเชื่อมโยงหลักฐานการเรียนรู้ต่าง ๆ เช่น วิดีโอ พอดคาสต์ กราฟฟิก ภาพ/ฉากจำลองสถานการณ์ ภาพนิ่ง (slideshow) แทนการใช้วิธีการประเมินมาตรฐานอื่น ๆ เช่น ข้อสอบ ซึ่งอาจไม่เหมาะสมกับบางผลการเรียนรู้ในการเรียนการสอนตามสภาพจริงที่ควรใช้การประเมินที่เน้นสมรรถนะ

Page8

  • Individual/Multiple-owner e-Portfolios ให้ผู้เรียนสร้างพอร์ตโฟลิโอของตน หรือร่วมกันสร้างพอร์ตโฟลิโอด้วยการทำงานเป็นกลุ่ม เพื่อรวบรวมหลักฐานการเรียนรู้ต่าง ๆ ระหว่างการทำโปรเจ็ค หรือกิจกรรมกลุ่มอื่น ๆ พอร์ตโฟลิโอจะเป็นพื้นที่ที่สมาชิกกลุ่มร่วมกันสร้างผลงาน ขณะเดียวกันก็เป็นพื้นที่ที่พวกเขาสามารถแลกเปลี่ยน และแสดงความคิดเห็นต่องานของเพื่อนได้ (เช่น ให้ฟีดแบ็คต่อเนื้อหาส่วนที่เป็นการสะท้อนการเรียนรู้ของสมาชิกกลุ่มแต่ละคน)

Page9

  • Learner Autonomy ให้ผู้เรียนตัดสินใจเลือกโดยที่ผู้สอนช่วยให้ฟีดแบ็ค หรือตกลงร่วมกับผู้สอนว่าจะค้นหา จัดการ และสร้างสรรค์เนื้อหา (content) และนำเสนอพอร์ตโฟลิโออย่างไรเพื่อแสดงให้เห็นถึงสมรรถนะตามโจทย์ที่ได้รับมอบหมาย เช่น ผู้เรียนที่ไม่มั่นใจในการเขียนแต่มั่นใจในการพูดมากกว่า อาจเลือกทำเนื้อหาส่วนที่เป็น reflection หรือ self-assessment โดยทำเป็นวิดีโอหรือพอดคาสต์แทนการเขียน/พิมพ์ เมื่อผู้เรียนรู้สึกว่าสามารถ personalize พอร์ตโฟลิโอของตนได้ พวกเขาจะกระตือรือร้น และใช้ความคิดสร้างสรรค์ในการทำงานมากยิ่งขึ้น (Chau & Cheng, 2010)

Page10

  • Scaffolding approach แม้จะเน้นการให้อิสระแก่ผู้เรียน แต่ผู้สอนไม่ได้ปล่อยให้เรียนรู้ด้วยตนเองในทุกเรื่อง อาจมีบางสิ่งที่ผู้เรียนทำได้ด้วยตนเองโดยไม่ต้องการความช่วยเหลือ และบางสิ่งที่ผู้เรียนไม่สามารถทำได้ (ในขณะนั้น) แต่ระหว่างพื้นที่ของสองส่วนนี้มีความเป็นไปได้ในการพัฒนาการเรียนรู้ หากว่าผู้เรียนได้รับการชี้แนะและกระตุ้นอย่างเหมาะสมจากผู้ที่มีความรู้และทักษะมากกว่า (a more knowledgeable person) บทบาทของผู้สอนเปรียบเสมือน “นั่งร้าน” (Scaffold) ซึ่งช่วยเสริมต่อการเรียนรู้ในการทำพอร์ตโฟลิโอ เช่น ร่วมวางแผนกับผู้เรียนเพื่อออกแบบโครงสร้างเนื้อหา ให้ฟีดแบ็คในการเลือกและรวบรวมหลักฐานการเรียนรู้ อภิปรายร่วมกับผู้เรียนเกี่ยวกับเนื้อหาที่ผู้เรียนสะท้อนความคิดมา ตั้งคำถามเพื่อกระตุ้นให้ผู้เรียนคิด สาธิตการทำกิจกรรมสะท้อนความคิด หรือแสดงตัวอย่าง reflective practice guide เป็นต้น (ดูเพิ่มเติมเรื่อง scaffolding ได้จากแนวคิด Zone of Proximal Development ของ Lev Semenovich Vygotsky, 1978)

Page11

  • Make “invisible learning” visible การเรียนรู้โดยใช้ e-portfolios ให้ความสำคัญกับกระบวนการที่ผู้เรียนไตร่ตรอง สะท้อนความคิดของตนเองถึงกระบวนการทำงาน ผลงาน และความก้าวหน้าในแง่การเรียนรู้ เป็นการฝึก Meta-cognitive skills หรือทักษะการคิดด้านการตระหนักรู้ การควบคุม และการประเมินการคิดของตนเอง สิ่งที่ผู้เรียนสะท้อนความคิดมานั้นนับเป็นร่องรอยหลักฐานที่แสดงถึงการเรียนรู้ของพวกเขาได้เป็นอย่างดี เพราะเป็นสิ่งที่ชี้ให้เห็นว่าผู้เรียนรู้หรือไม่ว่าตนเองรู้หรือไม่รู้อะไรเกี่ยวกับงานนั้น ๆ ผู้เรียนรู้หรือไม่ว่าการเรียนรู้ของตนเกิดขึ้นได้อย่างไร (an awareness of how they learn) ตัวอย่างคำถามที่ผู้สอนสามารถแนะนำให้ผู้เรียนถามตนเองเพื่อฝึก Metacognition ในแต่ละขั้นตอน เช่น
  • ขั้นวางแผน:
    ฉันต้องทำอะไรบ้าง /อาจารย์มอบหมายงานอะไร
    เป้าหมายของการทำงานนี้คืออะไร
    ฉันจะใช้วิธีการอะไร
    มีวิธีการอะไรที่ฉันเคยใช้ และน่าจะเป็นประโยชน์สำหรับงานนี้
  • ขั้นติดตามความก้าวหน้า:
    ตอนนี้ฉันรู้สึกอย่างไรบ้าง
    วิธีการที่ฉันใช้อยู่ตอนนี้ได้ผลไหม
    ฉันควรจะลองเปลี่ยนวิธีการทำงานไหม
  • ขั้นประเมินผล:
    ฉันวางแผนวิธีการทำงานไว้อย่างไร
    ฉันใช้วิธีการอะไรเมื่อได้ปฏิบัติจริง มีอะไรบ้างที่ไม่ได้ผล และ ฉันจะทำอะไรที่แตกต่างออกไปได้บ้างในครั้งหน้า
    มีอะไรบ้างที่ได้ผลดี และ ฉันควรจะทำอะไรต่อในครั้งหน้า จะใช้วิธีการนี้กับปัญหาอื่น ๆ ได้ไหม
    มีวิธีการอื่น ๆ ที่ฉันสามารถใช้ได้อีกไหม

Page12

ใช้ e-Portfolios อย่างไรในการประเมินผู้เรียน

Page13

  • Assessment for/of Learning การใช้ e-Portfolios ในการประเมินผู้เรียนเป็นได้ทั้งการประเมินเพื่อพัฒนา (formative assessment) และการประเมินผลสรุป (summative assessment) ขึ้นกับว่าผู้สอนใช้เครื่องมืออย่างไร เนื่องจาก e-Portfolios แสดงหลักฐานการเรียนรู้ที่เป็นทั้งผล (Assessment of Learning) และกระบวนการของการเรียนรู้ แต่หากพิจารณาที่คุณลักษณะของพอร์ตโฟลิโอ e-Portfolios คือเครื่องมือที่เหมาะสมสำหรับประเมินเพื่อการเรียนรู้ (Assessment for Learning) หรือการประเมินแบบ Formative อย่างมาก เพราะแสดงความก้าวหน้าของการเรียนรู้ในแต่ละขั้นตอน ผู้เรียนมีโอกาสปรับปรุงจุดบกพร่อง และพัฒนาสิ่งที่ทำได้ดีอยู่แล้วให้ดียิ่งขึ้น

Page14

  • Clearly defined rubrics เพื่อให้ผู้เรียนได้ใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาพอร์ตโฟลิโอที่สอดคล้องกับโจทย์และผลการเรียนรู้ แม้ว่าจะเน้นให้ผู้เรียนสามารถควบคุมและกำกับการเรียนรู้ของตนเองได้ แต่ยังจำเป็นที่ผู้สอนต้องกำหนดรูบริคที่ระบุอย่างชัดเจนว่า e-Portfolios ที่ผู้สอนคาดหวังประกอบด้วยอะไร และมีคุณลักษณะที่ดีอย่างไร เพื่อช่วยให้ผู้เรียนใช้รูบริคประกอบการตัดสินใจว่าควรจะเลือกนำเสนอชิ้นงานหรือหลักฐานการเรียนรู้อะไร นอกจากนี้ ระหว่างทำ และก่อนส่งพอร์ตโฟลิโอ ควรแนะนำให้ผู้เรียนประเมินงานของตนเองโดยใช้รูบริคด้วย

ดูตัวอย่างรูบริคประเมิน e-Portfolios พัฒนาโดย Carleton University ePortfolio Faculty Learning community: https://carleton.ca/edc/publications/eportfolio-grading-rubrics/ และ ตัวอย่างรูบริคของ University of Wisconsin eportfolio rubric

Page15

  • Peer and self-assessment ผู้เรียนให้ความเห็นเกี่ยวกับพอร์ตโฟลิโอของเพื่อน หรือเนื้อหาส่วนที่เป็นผลงานของสมาชิกกลุ่มในกรณีที่ทำพอร์ตโฟลิโอแบบกลุ่ม และประเมินตนเองด้วย เป็นการฝึกให้ผู้เรียนตระหนักรู้อย่างมีวิจารณญาณ (critical awareness) ฝึกให้ผู้เรียนตั้งคำถาม และให้ฟีดแบ็คอย่างสร้างสรรค์

Page16

  • Self-reflection ให้ผู้เรียนสะท้อนความคิด เช่น ได้เรียนรู้อะไร เพราะเหตุใด, มีผลอย่างไรต่อผู้เรียน (การเรียน การใช้ชีวิต…) ค้นพบอะไรจากการทบทวนเป้าหมาย จะเปลี่ยนแปลงเป้าหมายหรือตั้งเป้าหมายใหม่หรือไม่ เพราะเหตุใด (ดูแนวทางการตั้งคำถามเพื่อกระตุ้นการสะท้อนความคิด ในประเด็น Metacognition)

Page17

  • Submit at a given time เนื่องจากพอร์ตโฟลิโอจะแสดงถึงความก้าวหน้าของการทำงานในแต่ละขั้นตอน การให้ผู้เรียนส่งงานหรือรายงานความก้าวหน้าเป็นระยะ อาจใช้วิธีการให้ผู้เรียนส่งงานโดยใช้
    • ‘point-in-time’ snapshot จากพอร์ตโฟลิโอ (ขึ้นกับฟังค์ชันของพอร์ตโฟลิโอที่ใช้)
    • screen capture บันทึกภาพหน้าจอพอร์ตโฟลิโอเป็นภาพนิ่งและใส่ไว้ใน Word document หรือ
    • ส่งเนื้อหาบางส่วนให้พิจารณา โดยใช้รูปแบบนำเสนอที่เหมาะสมกับลักษณะเนื้อหา เช่น การสะท้อนความคิดโดยพิมพ์เป็นข้อความใน Word document, การบันทึกเสียง และคลิปวิดีโอสั้น หรือผสมผสานโดยใช้มัลติมีเดีย

Page18

สิ่งที่ต้องคำนึงถึงเมื่อใช้ e-Portfolios

เช่นเดียวกับการใช้เทคโนโลยีอื่น ๆ เพื่อการเรียนรู้ สิ่งที่ผู้สอนไม่ควรมองข้ามในการใช้ e-Portfolios ในการเรียนการสอน คือความพร้อมของผู้เรียนในทักษะการใช้เทคโนโลยีและโปรแกรมต่าง ๆ ที่จำเป็น การเข้าถึงเทคโนโลยี และการสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องถึงวัตถุประสงค์ของการให้ผู้เรียนทำ e-Portfolios

ปัจจุบัน มีเครื่องมือสำหรับสร้างพอร์ตโฟลิโอให้เลือกใช้หลากหลายรูปแบบทั้งแบบที่มีค่าใช้จ่ายและแบบใช้ฟรี และมีเครื่องมือสำหรับสร้างเว็บไซต์ออนไลน์ที่มีเทมเพลทและฟังค์ชันซึ่งนำมาปรับใช้กับการสร้างสรรค์พอร์ตโฟลิโอได้ เช่น Google Sites, Wix, Weebly และ JournoPortfolio เป็นต้น

Page19

ทั้งนี้ e-Portfolios คือเครื่องมือซึ่งเอื้ออำนวยให้เกิดกระบวนการให้ฟีดแบ็ค การสะท้อนความคิด และการพัฒนาการเรียนรู้ คุณสมบัติของ e-Portfolios ที่ดีคือการมีองค์ประกอบที่นำไปสู่การประเมินเพื่อการเรียนรู้ (Assessment for Learning) การเลือกใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสมจะเป็นสิ่งที่ตามมา โดยพิจารณาว่าเทคโนโลยีจะสนับสนุนให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ดังที่กล่าวข้างต้นได้อย่างไร


บทความโดย น.ส.จันทิมา ปัทมธรรมกุล นักวิจัย สถาบันการเรียนรู้ มจธ.

Sources:

Chau, J., & Cheng, G. (2010). ePortfolio, technology, and learning: A reality check. Journal of Interactive Learning Research, 21(4), 465-481.

Yancey, K.B. (2009). Electronic Portfolios a Decade into the Twenty-first Century: What We Know, What We Need to Know. peerReview, 11(1), 28-32. Retrieved from https://www.aacu.org/publications-research/periodicals/electronic-portfolios-decade-twenty-first-century-what-we-know

ดูข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับ Metacognition และ Self-reflection ได้จาก Cambridge International Education, Teaching and Learning Team. Getting started with Metacognition. Retrieved from https://cambridge-community.org.uk/professional-development/gswmeta/index.html